Nú stendur yfir vinna við gerð fjárhagsáætlunar Garðabæjar fyrir árið 2023. Áætlunin var lögð fram til fyrri umræðu í byrjun mánaðarins. Eins og venjulega tekur áætlunin nokkrum breytingum þar til hún verður samþykkt eftir seinni umræðu. Endanleg áætlun verður lögð fyrir bæjarstjórn til samþykktar 1.desember. Þrátt fyrir að umræðu um áætlun sé ekki lokið tel ég mikilvægt að nefna nokkrar áherslur og eins áhugaverð mál sem eru enn til skoðunar á milli umræðna.

Fasteignaskattar lækka og lágmarksútsvar

Garðabær er eina stóra sveitarfélagið sem leggur á lágmarksútsvar. Álagningarprósenta verður að vanda óbreytt, 13,7%, sem er 0,82 prósentustigum lægra en hjá flestum öðrum sveitarfélögum. Lægri álagning í samanburði við aðra þýðir að við í Garðabæ skiljum eftir tæpan milljarð í vösum skattgreiðenda og fjölskyldna í Garðabæ. Það munar um minna.

Mikil umræða hefur verið um fasteignaskatta og -gjöld í kjölfar mikillar hækkunar á fasteignamatsstofni, en meðalhækkun í Garðabæ var 24% á íbúðahúsnæði. Við munum bregðast við þessu með myndarlegri lækkun álagningarprósentu og eins með lækkun á öðrum fasteignasköttum eins og holræsagjaldi og vatnsgjaldi. Með þessu tryggjum við að það ekki sé sjálfkrafa hækkun á álögum á íbúa umfram verðlagsþróun. Útfærslur á þessum breytingum eru enn í vinnslu og til umræðu og munu liggja fyrir á næstu dögum.

Hækkun gjaldskráa verður stillt í hóf en þó þarf að taka tillit til verðlagsþróunar í ljósi mikilla kostnaðarhækkana.

Forgangsröðun verkefna

Eins og gefur að skilja í umfangsmiklum rekstri eru mörg áhugaverð verkefni og áherslur sem við verðum að taka tillit til. Sum þeirra eru ný en önnur eldri. Meðal mála sem eru til umræðu er innleiðing á lögum um farsæld barna sem fela það í sér að þjónusta börn með markvissari hætti, ekki síst þeim sem þurfa meiri þjónustu af ýmsum ástæðum. Sérstakur verkefnisstjóri hefur störf fljótlega og verið er að vinna úr tillögum til að efla þessa þjónustu. Meðal annarra þátta sem eru til umræðu er heilsuefling eldri borgara, aukin áhersla á frístund barna, útfærsla ávaxtastundar fyrir grunnskólabörn, styrking eignasjóðs sem sér um rekstur og viðhald fasteigna. Miklu fleira væri hægt að nefna.

Átak í endurbótum húsnæðis og nýframkvæmdir

Miklar framkvæmdir eru fyrirhugaðar í Garðabæ á næsta ári. Góð samstaða er um að stórauka framlög til endurbóta á húsnæði í eigu bæjarins. Áætlunin gerir ráð fyrir að framlög til endurbóta verði u.þ.b. þrefölduð á milli ára. Með þessu viljum við leggja áherslu á að tekin verði stærri skref í endurbótum á skólahúsnæði og öðru húsnæði í eigu bæjarins en gert hefur verið undanfarin ár. Nýframkvæmdir verða einnig miklar og ber þar hæst bygging annars áfanga Urriðaholtsskóla, bygging leikskóla við Holtsveg og bygging búsetukjarna við Brekkuás. Þá munum við setja af stað fyrsta áfanga að uppbyggingu fráveitu í bænum, sem er stórt og mikilvægt umhverfisverkefni.

Áætlanagerð á traustum grunni og virkt samtal

Eins og fram hefur komið er fjárhagsleg staða Garðabæjar sterk. Skuldahlutfall er lágt og verður áfram lágt. Það er mikilvægur grunnur.

Við gerð fjárhagsáætlunar höfum við að vanda fengið mjög góðar ábendingar frá íbúum. Nú er verið að vinna úr þessum góðu tillögum og ábendingum, sem eru og hafa verið mjög mikilvægur þáttur af okkar áætlunarferli.

Samvinna ólíkra flokka sem eiga fulltrúa í bæjarstjórn um gerð fjárhagsáætlunar hefur verið góð. Ágætur samhljómur er um mikilvæg mál eins og endurbætur húsnæðis en eins og gengur er áherslumunur á milli aðila. Það er mikilvægt að samtalið í bæjarstjórn sé gott þótt áherslur séu á köflum ólíkar.
Þegar fjárhagsáætlun verður samþykkt endanlega munum við kynna innihald hennar með aðgengilegri og markvissari hætti en við höfum gert undanfarin ár. Ég vona að bæjarbúar muni kunna að meta aukna áherslu á upplýsingar sem tengjast fjárhagsáætlun.

Almar Guðmundsson, oddviti Sjálfstæðisflokksins og bæjarstjóri í Garðabæ.

Greinin birtist fyrst í Garðapóstinum, 16.nóvember 2022.

Einelti á aldrei að líðast og við berum öll ábyrgð sem fyrirmyndir. Við berum ábyrgð með framkomu okkar, sjálfsstjórn og samskiptum á heimili og við vini, hvernig og hvenær við drögum mörk og ekki síst hvernig við leiðbeinum börnum og ungmennum í samskiptum og hjálpum þeim að setja sig í spor annarra. Hundsun, að skilja útundan eða taka sig saman um að mæta ekki í boð er ekki síður einelti en árás eða meiðandi skilaboð. Þriðjudagurinn 8. nóvember er baráttudagur gegn einelti. Markmið dagsins er m.a. að efna til umræðu, fræðslu og viðburða til að vinna gegn einelti, hvetja til jákvæðra samskipta og efla vináttu. Alla daga vinna skólar í Garðabæ með samskipti og virðingu hjá nemendum sínum en þessa vikuna er sjónum sérstaklega beint að samskiptafærni og vellíðan í félagahópnum. Þetta er gert með magvíslegum hætti og ætla ég hér að nefna nokkur dæmi hér auk þess að segja frá endurskoðun á eineltisstefnu bæjarins sem nú stendur yfir.

Jákvæð og neikvæð samskipti

Í skólunum fer fram umræða og unnið er með margvísleg verkefni um hvernig við erum og viljum vera í samskiptum, s.s. samskiptareglur: Hvað er að vera góður vinur, hvað eru jákvæð og neikvæð samskipti, í hverju felst virðing, hvernig setjum við okkur í spor hvers annars, hvernig birtist jafnrétti og mismunun í daglegum samskiptum, hvað er einelti og yfirgangur, hvernig birtist einelti á netinu o.fl.  Rætt er um leiðir til að eignast nýja vini, hvað felst í vináttu, hvernig við stöndum með vinum okkar o.fl. Þannig er félagsfærni efld meðal nemenda. Í hverri umsjónarstofu eru veggspjöldin ,,Gegn einelti í Garðabæ“ sem minna nemendur á hve mikilvæg góð samskipti eru og skapa viðmið um hvernig samskipti við viljum og hvað við líðum ekki.

Mörk í samskiptum

Rætt er um mörk í samskiptum, hvernig yfirgangur birtist og leiðir fyrir barn bæði til að stýra eigin framkomu og til að bregðast við ef það verður fyrir yfirgangi eða verður vitni að slíku. Þar er m.a. unnið út frá veggspjaldinu ,,Verum verndarar“ sem er með margvíslegum svörum fyrir börn til að draga mörk og bregðast við slæmri framkomu. Útskýrt er fyrir nemendum að þau geti verið verndarar með því að segja eitthvað við þann sem kemur illa fram, eða við þann sem verður fyrir slæmri framkomu og jafnframt sé hægt að biðja fullorðin aðila um aðstoð. Farið er yfir dæmi um setningar og svör, atriði eins og líkamsstöðu og raddbeitingu. Verkefnið gengur út á að efla félagsþroska og -færni til að greina á milli hegðunar sem er ásættanleg og hegðunar sem er yfirgangur auk þess að hafa hugrekki til að draga mörk í samskiptum.

Endurgerð eineltisáætlunar Garðabæjar

Nú er unnið að endurgerð eineltisáætlunar Garðabæjar en hún var gerð árið 2013 og endurskoðuð 2018. Teymið sem vinnur við endurgerðina eru allir aðstoðarskólastjórar og námsráðgjafar en grunn- og tónlistarskólafulltrúi Garðabæjar stýrir verkinu. Vinnan hófst á fræðsludegi skólanna í haust undir stjórn Vöndu Sigurðardóttur sérfræðings í eineltismálum sem er handleiðari í verkefninu. Inntak fræðslunnar var hagnýt yfirferð yfir forvarnir gegn einelti og inngrip þegar um einelti er að ræða.

Samskiptaþjálfun

Ný eineltis- eða samskiptaáætlun verður heildræn stefna sem tekur mið af því að einelti er félagsleg hegðun. Hún byggir á því að þjálfa nemendur í góðum samskiptum og skapa þannig góða skólamenningu. Þjálfun í samskiptafærni felst meðal annars í því að átta sig á eigin framkomu og áhrifum hennar, hvernig hægt er að hafa sjálfsstjórn, aðferðum til að auka félags- og tilfinningafærni, vináttufærni og sjáflsöryggi nemenda. Kjarnahugsunin er: Hvað viljum við að einkenni samskipti okkar?

Skóli, foreldrar, samfélag

Einelti er félagslegt vandamál sem skólinn vinnur ekki einn með, foreldrar og allt samfélagið þarf að taka þátt í að þjálfa börn í heilbrigðum samskiptum og leysa einelti ef slíkt kemur upp. Þegar skólar vinna með mál sem eru annað hvort  samskiptavandi eða einelti þá má aldrei gleyma að við erum að vinna með börn hvort sem það eru þolendur eða gerendur. Það þurfa allir að vanda sig; hvað er sagt, hvar og hvernig, ekki síst við fullorðna fólkið sem tjáum okkur t.d. á  kommentakerfum eða samfélagsmiðlum.

Ábyrgð okkar

Einelti birtist því miður í samfélaginu í hópum, skólum og á vinnustöðum. Menningin, samskiptmynstur, fyrirmyndir fullorðinna, skóla- og vinnustaðabragur hefur áhrif á hvernig við hugsum og framkvæmum og því er lykilatriði til að skapa heilbrigða menningu. Samtal  og samskipti við eldhúsborðið á heimilinu getur endurspeglast í framkomu barns í skólanum. Við þurfum öll að vanda okkur, leggja áherslu á að vera góðar fyrirmyndir í framkomu og samskiptum og leiðbeina ungmennum.

Sigríður Hulda Jónsdóttir, forseti bæjarstjórnar og formaður skólanefndar Garðabæjar

Greinin birtist fyrst í Garðapóstinum 10.nóvember 2022.

Á fundi bæjarstjórnar þann 15. september sl. var samþykkt að fela fjölskyldusviði Garðabæjar, í samráði við fjölskylduráð og samráðshóp um málefni fatlaðra, að yfirfara verklag við gerð áætlana um útvegun viðeigandi húsnæðis fyrir fatlað fólk, þ.m.t. aðgengi fatlaðs fólks og aðstandenda þeirra að upplýsingum um stöðu þeirra á biðlistum bæjarins.

Lagt er upp með að fjölskyldusvið skili niðurstöðum sínum til bæjarráðs hið fyrsta.

Dómur í máli gegn Reykjavíkurborg

Í júní 2021 felldi Héraðsdómur Reykjavíkur dóm í máli sem fatlaður einstaklingur höfðaði gegn Reykjavíkurborg á árinu 2020. Taldi sá einstaklingur og aðstandendur hans að dregist hafi úr hófi að borgin útvegaði honum viðeigandi húsnæði með tilliti til fötlunar hans og ekki lægi heldur fyrir af hálfu borgarinnar persónubundin, einstaklingsmiðuð áætlun um hvenær honum yrði slíkt húsnæði til reiðu.

Af niðurstöðu héraðsdóms má ráða að það feli ekki í sér saknæma eða ólögmæta háttsemi sveitarfélags þótt dráttur verði á úthlutun sértæks húsnæðis til fatlaðs einstaklings, m.a. með vísan til þess mikla uppsafnaða vanda sem kom í ljós eftir að sveitarfélögin tóku við málaflokki fatlaðs fólks í ársbyrjun 2011, enda njóti sá einstaklingur viðeigandi stuðningsúrræða og upplýsingagjafar á biðtíma.

Hins vegar kveður héraðsdómur upp úr með að Reykjavíkurborg hefði átt að gera viðkomandi umsækjanda einstaklingsbundna áætlun um að útvega honum húsnæði og upplýsa hann betur með gegnsæjum hætti um hvenær hann mætti vænta úrlausnar sinna mála.

Reykjavíkurborg áfrýjaði dómnum til Landsréttar en ákvað svo nú fyrir skemmstu að falla frá áfrýjuninni. Stendur því niðurstaða héraðsdóms.

Einstaklingsbundnar áætlanir

Samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms ber sveitarfélagi í sérhverju tilviki við úrvinnslu umsóknar fatlaðs einstaklings um húsnæði að vinna einstaklingsbundna áætlun sem tekur til hagsmuna og málefna þess tiltekna umsækjanda sem fjallað er um hverju sinni.

Þannig getur almenn tímasett uppbyggingaráætlun sveitarfélags ekki komið í stað áætlunar um úrlausn tiltekins einstaklings. Almenn áætlun er ekki gegnsæ á þann hátt að samþykktur umsækjandi geti rýnt hana og dregið af henni ályktun um hvenær hann megi vænta þess að fá húsnæði.

Gegnsæi og fyrirsjáanleiki

Raða ber samþykktum umsækjendum um húsnæði á biðlista eftir sjónarmiðum sem fram eru sett í reglugerð um húsnæðisúrræði fyrir fatlað fólk og reglum sveitarfélags þar um. Skal m.a. taka mið af húsnæðisaðstæðum umsækjanda, lengd biðtíma viðkomandi, hve brýna þörf umsækjandinn hafi fyrir viðeigandi húsnæðisúrræði o.fl.

Samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms er talið málefnalegt þótt ekki sé algerlega forgangsraðað á grundvelli slíkrar flokkunar þar sem unnt er að leysa úr umsóknum þeirra sem einföldustu úrræðin þurfa með miklu minni tilkostnaði og á allt annan hátt. Eðli máls samkvæmt verði listi yfir umsækjendur um sértækt húsnæðisúrræði með tilliti til stuðningsþarfa og félagslegra aðstæðna heldur aldrei njörvaður svo niður að röðin ein og sér ráði. Slíkan lista yrði væntanlega ætíð að setja fram með fyrirvara um brýnni tilvik.
Meginatriði er að gæta þess að upplýsa samþykktan umsækjanda með gegnsæjum hætti um hvenær hann megi vænta húsnæðis svo að umsækjandanum sé staða sín ljós.

Fjölgun búsetuúrræða fyrir fatlað fólk

Um þessar mundir er ríflega hálfnaður gildistími húsnæðisáætlunar Garðabæjar 2018-2025. Samkvæmt áætluninni er fyrirhugað að byggja nýja þjónustukjarna á næstu árum. Þar af eru framkvæmdir hafnar við sjö íbúða búsetukjarna ásamt starfsmannaaðstöðu við Brekkuás og áform eru um uppbyggingu búsetuúrræða í Hnoðraholti.

Markmið með verkefni fjölskyldusviðs í samráði við fjölskylduráð og samráðshóp um málefni fatlaðra er að stytta enn frekar biðlista eftir sértæku húsnæði fatlaðs fólks í Garðabæ og að fatlað fólk sem samþykkt hefur verið á biðlista og aðstandendur þeirra eigi greiðan aðgang að upplýsingum um stöðu umsækjandans á biðlistanum og áætlun um hvenær hann megi vænta úrlausnar sinna húsnæðismála.

Björg Fenger, bæjarfulltrúi og formaður bæjarráðs Garðabæjar
Gunnar Valur Gíslason, bæjarfulltrúi og formaður fjölskylduráðs Garðabæjar

Greinin birtist fyrst í Garðapóstinum, 28.sept 2022.